Wat is een gescheurde achterste kruisband?

In dit artikel gaan we je vertellen wat een gescheurde achterste kruisband is. We vertellen wat de symptomen zijn, wat de oorzaken zijn, hoe de diagnose wordt gesteld en wat de behandelmogelijkheden zijn. Bij Kniecare hebben we veel ervaring bij het revalideren van personen na een achterste kruisband‐letsel.

De achterste kruisband is één van de twee kruisbanden in je knie en is een zeer sterke structuur. Samen zorgen deze banden voor stabiliteit van het kniegewricht. De achterste kruisband voorkomt dat het scheenbeen ten opzichte van het bovenbeen naar achter kan schuiven. De voorste kruisband zorgt ervoor dat het scheenbeen niet naar voren kan schuiven ten opzichte van het bovenbeen. Een gescheurde achterste kruisband betekent dat je schade hebt opgelopen aan deze band. Hierbij kan er sprake zijn van een beschadigde, ingescheurde of een volledig afgescheurde achterste kruisband.

Wat zijn de oorzaken van een gescheurde achterste kruisband?

De achterste kruisband scheurt alleen door forse krachten. Het meest voorkomende traumamechanisme is het ‘dashboardtrauma’: bij een frontale aanrijding met gebogen knieën slaat het dashboard tegen je scheenbeen Ook een val van de fiets met gebogen knie, een trap tegen je onderbeen tijdens sport of een geforceerde overstrekking kan dit letsel veroorzaken. In veel gevallen komt een gescheurde achterste kruisband niet geïsoleerd voor; er kan sprake zijn van letsel aan andere banden of structuren zoals de posterolaterale hoek of meniscus.

Welke klachten en symptomen kan iemand hebben?

Bij een achterste kruisbandletsel hoor je soms een knappend of ploppend geluid. Er ontstaat binnen enkele uren een forse zwelling. De knie voelt instabiel of het lijkt alsof je door je knie zakt. Diffuse pijn rondom de knieschijf kan optreden en de knie kan stijf aanvoelen. Deze eerste symptomen nemen na een paar weken meestal af, maar het instabiliteitsgevoel kan langer aanhouden. Omdat het een sterk ligament is, ervaren sommige mensen minder duidelijke instabiliteit dan bij een voorste kruisband‐ruptuur.

Hoe en door wie wordt de diagnose gesteld?

De eerste dagen na het trauma zit er vaak veel zwelling en pijn in de knie. Hierdoor is een goed lichamelijk onderzoek moeilijk te verrichten. De NHG‑Standaard (huisartse standaard) adviseert om de patiënt na 5–7 dagen opnieuw te onderzoeken. Een ervaren fysiotherapeut kan met specifieke testen – zoals de posterieure schuiflade‑test (posterior drawer), de quadriceps‑activatie‑test en de dial‑test – beoordelen of er sprake is van een gescheurde achterste kruisband. Denkt de fysiotherapeut dat de band gescheurd is, dan verwijst hij samen met je huisarts naar een orthopedisch chirurg.

Bij vermoeden van een kruisbandruptuur of fors instabiele knie is het verstandig direct een orthopeed te raadplegen. De richtlijn stelt dat een totaal ruptuur binnen twee weken conservatief met gips of een specifieke brace behandeld moet worden om een goede stabiliteit te bereiken. De orthopeed bepaalt – vaak na aanvullend onderzoek – of een conservatieve behandeling volstaat of dat een operatie nodig is.

Welke onderzoeken worden er gedaan?

Een orthopeed start met een uitgebreid vraaggesprek en lichamelijk onderzoek. Een röntgenfoto kan fracturen of losse botfragmenten uitsluiten. Een MRI‑scan toont de mate van schade aan de achterste kruisband en geeft informatie over andere structuren zoals de meniscus, de posterolaterale hoek en eventueel een bone bruise. Op MRI‑beelden is in het merendeel van de gevallen te zien dat de achterste kruisband binnen 6 maanden tot 4,5 jaar weer vastgegroeid is is; tussen de 77 en 93 % van de gescheurde banden herstelt spontaan. Ongeveer de helft van de patiënten rapporteert na conservatieve behandeling een goede tot uitstekende uitkomst. Langdurig wordt echter een verhoogd risico op artrose gezien.

Afhankelijk van de schade en hoelang geleden het trauma heeft plaatsgevonden, zal de orthopeed een oordeel geven over wat te doen.

• Is er ander bijkomend letsel waarvoor behandeling nodig is?
• Moet er een achterste kruisband reconstructie worden uitgevoerd?
• Kan door training de stabiliteit in de knie worden hersteld?

Wat zijn de behandelmethodes?

De twee behandelopties bij een gescheurde achterste kruisband zijn; een conservatief trainingstraject of een operatie (achterste kruisband reconstructie). In de meeste gevallen zal er gekozen worden voor een conservatief beleid, omdat de kans op volledig herstel hierbij groot is. In gevallen van ernstige instabiliteit en schade van andere structuren kan een orthopeed kiezen voor een operatief beleid.

Conservatief traject (niet operatief)

De meeste geïsoleerde achterste kruisbandletsels worden conservatief behandeld. Volgens het protocol traumatische knieletsels van het KNGF en de NHG‑Standaard moet binnen twee weken na het trauma een gipskoker worden aangelegd die het scheenbeen naar voren positioneert. Na zes weken wordt deze vervangen door een PCL‑jack‑brace, die 24 uur per dag wordt gedragen tot twaalf weken. In de eerste twee weken loop je met twee krukken; daarna wordt de belasting geleidelijk opgebouwd en wordt overstrekking vermeden. Tijdens de eerste twaalf weken moeten geïsoleerde hamstringoefeningen worden vermeden; quadriceps‑activatie en core‑stabiliteitsoefeningen zijn wel toegestaanl.

Behandelfases

Na de gipsfase bestaat de revalidatie uit vier fasen met duidelijke voorzorgsmaatregelen en doelen (dit kan overigens per orthopeed en ziekenhuis enigszins verschillen):

1. Fase 1 (0–6 weken): bescherming van de kruisband met gips, reductie van zwelling en voorlichting aan de patiënt.

2. Fase 2 (6–12 weken): dragen van de PCL‑brace, herstellen van de normale loopfunctie en opbouw van de kracht zonder de knie > 70° te buigen

3. Fase 3 (13–18 weken): afbouwen van de brace, starten met geïsoleerde hamstringoefeningen en vergroten van kracht en bewegingsuitslag.

4. Fase 4 (> 18 weken): sportspecifieke training en testen om te bepalen of je veilig terug kunt naar sport.

Het doel van de conservatieve revalidatie is om door middel van gerichte training kracht en coördinatie symmetrisch te krijgen, zodat de stabiliteit van het kniegewricht herstelt. Een revalidatietraject duurt vaak negen maanden tot een jaar, afhankelijk van eventuele bijkomende letsels. Regelmatig worden kracht‑ en sprongtesten gebruikt om te beoordelen of de stabiliteit en coördinatie in beide benen gelijk zijn en of je klaar bent om weer te sporten.

 

Achterste kruisband reconstructie

Bij chronische instabiliteit, ernstige pijnklachten, multiligamentair letsel of onvoldoende herstel na een conservatief traject kan een operatieve reconstructie worden overwogen. Vóór de operatie wordt vaak eerst met een brace geëvalueerd of de klachten verminderen; zo kan bepaald worden of een reconstructie zinvol is.

Tijdens de operatie wordt met lichaamseigen materiaal – meestal een pees uit de hamstrings of het bovenbeen – een nieuwe kruisband aangelegd. Na de operatie draag je meestal zes weken een PCL‑brace om het onderbeen niet te ver naar achter te laten bewegen. De revalidatie verloopt in fasen en duurt langer dan bij een conservatief traject, omdat de nieuwe kruisband moet ingroeien. Doelen zijn het verminderen van zwelling en pijn, het herstellen van de mobiliteit, het opbouwen van kracht en het voorbereiden op sportspecifieke activiteiten. Ook na een reconstructie is er een verhoogd risico op artrose op langere termijn.

 

Hoe verder na een gescheurde achterste kruisband?

De meeste mensen bereiken na een gescheurde achterste kruisband en intensieve revalidatie weer hun oude (sport)niveau. Toch lukt dit niet bij iedereen Door de kracht van de achterste kruisband en de kans op spontane genezing is een conservatief traject vaak succesvol. Wel blijft er altijd een verhoogd risico op een nieuw knieletsel en op artrose. Blijf daarom werken aan de kracht en coördinatie van je been, ook nadat je weer volledig bent hersteld. Bij Kniecare hebben we een unieke methode ontwikkeld om je knie optimaal te laten herstellen. Wil je weten hoe wij jou kunnen helpen?

 

• NHG‑Standaard Traumatische knieklachten – richtlijnen.nhg.orgrichtlijnen.nhg.orgrichtlijnen.nhg.org.

• RPA Janssen et al., Achterste kruisband revalidatie‑protocol (conservatief) – rpajanssen.nlrpajanssen.nlrpajanssen.nl.

• KNGF richtlijn traumatische knieklachten – https://www.kennisplatformfysiotherapie.nl/richtlijnen/traumatische-knieklachten-2020-nhg-standaard/achtergrond-informatie-traumatische-knieklachten/